दैलेख । स्थानीय कला, भाषा र संस्कृतिको संरक्षण तथा प्रवर्द्धन गर्ने दाबीका साथ आयोजना गरिएको दैलेख महोत्सव यतिबेला विवादको केन्द्रमा परेको छ। संरक्षणको नारामा सुरु गरिएको कार्यक्रममाथि उल्टै स्थानीय पहिचानकै अवमूल्यन गरिएको गम्भीर आरोप लाग्न थालेको छ।
उद्योग वाणिज्य संघ दैलेखले महोत्सव सञ्चालन जिम्मा लाखौं रुपैयाँमा ठेक्कामार्फत बाह्य पक्षलाई दिएको विषय सार्वजनिक भएसँगै विवाद चर्किएको हो। ठेक्का प्रणालीमा सञ्चालन गरिएको महोत्सवमा लगानी उठाउने र नाफा कमाउने उद्देश्य हाबी हुँदा स्थानीय कला–संस्कृति नै पाखा लगाइएको सरोकारवालाहरूको आरोप छ।
महोत्सवमा बाहिरी कलाकारलाई उच्च पारिश्रमिकसहित प्राथमिकता दिइँदा दैलेखका मौलिक नृत्य, लोकगीत, परम्परागत भेषभूषा र स्थानीय भाषिक अभिव्यक्ति छायाँमा परेका छन्। स्थानीय कलाकारहरू मञ्च, समय र पारिश्रमिक—तीनै पक्षबाट विभेदमा परेको गुनासो गर्छन्। “हाम्रो नाममा महोत्सव, तर मञ्चमा हाम्रो उपस्थिति नै न्यून—यो संरक्षण होइन, प्रत्यक्ष अपमान हो,” एक स्थानीय संस्कृतिकर्मीले आक्रोश व्यक्त गरे।
कार्यक्रमको संरचना हेर्दा मनोरञ्जनमुखी प्रवृत्ति हाबी देखिन्छ भने सांस्कृतिक संरक्षणको मूल उद्देश्य ओझेलमा परेको छ। दर्शक तान्ने नाममा चर्चित बाहिरी कलाकारलाई प्राथमिकता दिँदा स्थानीय प्रतिभा र परम्परागत विधा व्यवस्थित रूपमा किनारामा धकेलिएको देखिन्छ। यसले दीर्घकालीन रूपमा स्थानीय संस्कृतिको संरक्षणमा नकारात्मक असर पार्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।
यसबाहेक, केही प्रस्तुति स्थानीय संस्कृतिको मर्म र मर्यादाविपरीत भएको भन्दै आलोचना थप चर्किएको छ। विज्ञहरूका अनुसार संस्कृति संरक्षण केवल कार्यक्रम आयोजना गर्नु मात्र होइन, त्यसको मौलिकता, गरिमा र सन्देश जोगाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ। तर दैलेख महोत्सवमा देखिएको अभ्यासले संरक्षणको नाममा व्यापारिकरण हाबी भएको स्पष्ट संकेत गरेको उनीहरूको ठहर छ।
स्थानीय सरोकारवालाहरूले महोत्सव आयोजकलाई घोषित उद्देश्यअनुसार कार्यक्रम सञ्चालन गर्न, ठेक्का प्रक्रियामा पारदर्शिता कायम गर्न र स्थानीय कलाकारलाई प्राथमिकतामा राख्न माग गरेका छन्। “यदि आफ्नै पहिचान जोगाउने ठाउँमै त्यसको अवमूल्यन हुन्छ भने यस्ता महोत्सवको औचित्य के रहन्छ?” भन्ने प्रश्न अहिले दैलेखभरि उठ्न थालेको छ।
